Specyficznym rodzajem ogrodu botanicznego jest arboretum. Kolekcjonowane są tam drzewa i krzewy. Spośród 13 z nich największe i najbogatsze w Polsce to Arboretum Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Rogowie. Należy ono do Leśnego Zakładu Doświadczalnego w Rogowie. Na obszarze 53 ha znajduje się tutaj około 2500 gatunków i odmian drzew i krzewów. Obok arboretum kórnickiego i ogrodów botanicznych w Warszawie Powsinie i Wrocławiu jest to największa kolekcja drzew i krzewów w Polsce, choć najmniej z nich wszystkich znana. Ma ono postać parku leśnego, bez dużych powierzchni trawników i otwartych przestrzeni, za to z mnóstwem zakamarków wśród gęstwiny drzew. Kryją się w nich niezwykłe rośliny, odkrywające swoją urodę przybyszowi, który właśnie zbłądził w jedną z dziesiątek alejek. Wszystkie stare sosny, dęby, graby i inne drzewa będące szkieletem ogrodu to pozostałości po lesie, który rósł tu jeszcze siedemdziesiąt pięć lat temu. Wtedy właśnie powstawało Arboretum.

Historia

15 lipca 1919 roku Minister Rolnictwa i Dóbr Publicznych przekazał Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego część lasów nadleśnictwa Skierniewice dla prowadzania zajęć dydaktycznych dla studentów Wydziału Leśnego oraz prac badawczych. W 1925 roku wydzielony został teren o powierzchni 61,58 ha i posadzona została pierwsza powierzchnia doświadczalna z daglezjami zielonymi, rosnącymi do dziś. Powstały wtedy prawie wyłącznie powierzchnie doświadczalne. Kolekcja liczyła około 100 gatunków drzew. Brak było stałego personelu i rozwój placówki był bardzo ograniczony. Podczas II Wojny Światowej kolekcje zmalały o połowę ze względu na brak opieki i dwie wyjątkowo ostre zimy. Przeprowadzona po wojnie inwentaryzacja wykazała, że pozostało 51 gatunków.

Drugi etap istnienia arboretum rozpoczął się w 1947 roku. Placówka przeszła pod opiekę Katedry Botaniki Leśnej. Po wykonaniu niezbędnych prac porządkowych nastąpiło zakładanie szkółki, zakup wielu gatunków drzew i krzewów, głównie z Kórnika. Od 1951 roku arboretum otrzymało stały personel i kierownika inż. Henryka Edera. Zostało założone alpinarium i park dendrologiczny wokół ośrodka Leśnego Zakładu Doświadczalnego. Co roku notowany był znaczny wzrost kolekcji dendrologicznych oraz roślinności górskiej w alpinarium. Cała kolekcja posiada skrupulatnie uzupełnianą dokumentację, która do dziś jest jedną z najlepiej prowadzonych w kraju. W 1966 r. po 16 latach pracy inż. Eder odszedł na emeryturę, a jego miejsce zajął dr hab. Jerzy Tumiłowicz pracujący w Arboretum od 1959 r. Od 2002 roku obowiązki kierownika pełni mgr inż. Piotr Banaszczak. Obecnie powierzchnia arboretum liczy 54 ha, a liczba drzew i krzewów w kolekcjach przekracza 2500.

Jak wygląda arboretum

Arboretum jest ogrodem prowadzonym raczej ekstensywnie. Wszystkie alejki i ścieżki są gruntowe, ławki są proste, drewniane. Wszystko to podkreśla leśny charakter tego miejsca. Drzewa i krzewy kolekcyjne rosną często na obrzeżach kwater na których rosną różne drzewa iglaste i liściaste. Są to tzw. leśne powierzchnie doświadczalne – niewielkie powierzchniowo zwarte drzewostany z różnymi obcymi gatunkami drzew. Celem prowadzonych nad nimi doświadczeń jest ocena ich wzrostu, zdrowotności i produkcyjności oraz dokonanie porównań z gatunkami rodzimymi pod względem tych cech. Świetny efekt w arboretum daje w sumie niezamierzone zestawienie dwóch kontrastów: naturalistyczności, dzikości założenia, które na pierwszy rzut oka wcale nie przypomina ogrodu botanicznego, a raczej las – i ogromnej różnorodności egzotycznej flory, której poszczególni przedstawiciele prezentują swoje piękno w najmniej oczekiwanych miejscach i momentach. W tym ogrodzie nie ma działów geograficznych lub innych tematycznych. Zwiedzający jest zdany na samego siebie mając do pomocy folder z planem ogrodu. To on sam odkrywa wszystkie rośliny i miejsca – uroczyska. Dlatego spacerując po raz kolejny po arboretum ciągle spotyka nowe zakamarki w których jeszcze nie był lub wydaje mu się, że nie był. Nie sposób jest zwiedzić całego obszaru jednego dnia i każda następna wizyta łączy się z oczekiwaniem zobaczenia czegoś, czego się jeszcze nie widziało.

Arboretum jest podzielone na dwie części: arboretum zasadnicze i alpinarium. Część arboretowa zawiera kolekcje dendrologiczne i leśne powierzchnie doświadczalne. Osłona, którą stanowią stare, rodzime drzewa – głównie sosny i dorosłe już drzewa kolekcyjne są bardzo dobrą barierą chroniącą przed silnymi, mroźnymi wiatrami podczas zimy i przed przygruntowymi przymrozkami.

Alpinarium

Alpinarium jest osobną częścią arboretum. Powstało ono w latach pięćdziesiątych. Uprawiane są tam rośliny pochodzące z gór całego świata. Przez całe alpinarium przepływa strumyk z kilkoma oczkami wodnymi zakończony stawem. Rośnie tam wiele gatunków roślin wodnych i nadwodnych. Wiosną rozbrzmiewają tam ciągle żabie koncerty. Od paru lat na wyspie na dużym stawie gnieździ się para kaczek krzyżówek. Niestety, ciągła obecność zwiedzających sprawia, że młode kaczki zaraz po wykluciu się są zabierane przez rodziców do innego stawu. Po drodze część z nich najczęściej gubi się i wraca do stawu, gdzie pod opieką personelu i zwiedzających dorastają. W alpinarium znajduje się też spora kolekcja polskich roślin chronionych i zagrożonych. W sumie jest uprawianych ponad 400 gatunków roślin zielnych.

Kiedy odwiedzić ogród

Najpiękniejsze w Arboretum są dwa okresy w roku. Pierwszy trwa od początku prawie do końca maja. Preludium do tego jest masowe kwitnienie zawilców, które wyjątkowo bujnie rosną na koszonym runie pod drzewami. Ich dziesiątki tysięcy białych kwiatów sprawiają bajkową scenerię dla rozwijających się młodych listków i kwiatów innych roślin. Właściwa pełnia wiosny rozpoczyna się kwitnieniem krzewów i drzew magnolii. Ich kwiaty są zwykle białe, różowe w różnych odcieniach do lila. Spośród 45 ich gatunków i odmian reprezentowanych przez dziesiątki egzemplarzy większość zakwita na przełomie kwietnia i maja. Kwaśna gleba i zaciszne stanowisko są dla nich bardzo dobrym miejscem dla wzrostu. Te warunki są również bardzo odpowiednie dla następnej grupy roślin – różaneczników i azalii.

Zanim przekwitną magnolie zaczynają kwitnienie azalie. Ich zapach miesza się w powietrzu z zapachem magnolii, by po pewnym czasie zupełnie go zastąpić. Azalie nie są już tak skromne w swych kolorach jak magnolie. Oferują one cały wachlarz barw, od białej, poprzez żółcie, róże, czerwienie, do fioletów. Zaraz po nich zakwitają zimozielone różaneczniki. Kolekcja rodzaju Rhododendron liczy około 250 gatunków i odmian. Pod koniec maja ilość kwitnących drzew i krzewów powoli spada, choć nadal jest pięknie w alpinarium. Nie ma praktycznie okresu w roku, od przedwiośnia do października, żeby nie było kwitnących roślin. Lato jest okresem kwitnienia różnych ciekawych gatunków i początku owocowania. Kwitną wtedy piękne stewarcje, dereń kwiecisty, a wiele oryginalnych owoców skutecznie konkuruje z nimi urodą.

Następna burza barw następuje w pierwszej połowie października. Zaczyna się wtedy przebarwianie liści. Pierwsze skrzypce grają tu klony. Arboretum posiada największą ich kolekcję w tej części Europy i jedną z najbogatszych na świecie. Niemal wszystkie one przebarwiają się niezwykle pięknie jesienią. Do tego dochodzą jeszcze krzewy z rodziny oczarowatych – Hamamelidaceae i inne, co daje w rezultacie efekt barwny wielokrotnie intensywniejszy niż w najpiękniejszy dzień wiosny.

Zimą arboretum jest bardzo rzadko odwiedzane, choć na przykład kwitnące w lutym i marcu oczary są na tyle niezwykłym zjawiskiem, że warto je obejrzeć, mimo śniegu i mrozu.

Specjalność ogrodu

Podobnie jak większość kolekcji tego typu na świecie, również Arboretum w Rogowie jest wyspecjalizowane w określonej działalności. Obok wymienionych już leśnych powierzchni doświadczalnych i związaną z tym bardzo dużą kolekcją roślin iglastych, a także kolekcji Acer, która jest tzw. kolekcją narodową, specjalnością arboretum są rośliny z Dalekiego Wschodu, głównie Chin. Flora tego kraju jest wciąż najmniej poznaną spośród innych w naszej strefie klimatycznej, a jest jedną z najbogatszych. Jest w niej wiele bardzo rzadkich i mało poznanych, a być może jeszcze nie odkrytych roślin. Spośród blisko 500 gatunków drzew i krzewów tamtego regionu około 100 to pierwsze introdukcje ich do naszego kraju. Na uwagę zasługuje na przykład rodzina araliowatych Araliaceae, do której należy słynny żeń–szeń. Niemal wszystkie gatunki z tej rodziny posiadają bardzo bogate właściwości lecznicze, a są o wiele łatwiejsze od żeĹń–szenia w uprawie. Dotyczy to w szczególności rodzaju Acanthopanax. Arboretum posiada ich jedną z największych kolekcji w Europie.

Dojazd:

Do arboretum można dojechać trasą nr 72 Łódź–Rawa Mazowiecka. W miejscowości Marianów należy skręcić na północ i jechać jeszcze około kilometra. Koleją można dojechać z linii Warszawa–Łódź Fabryczna pociągiem podmiejskim jeżdżącym na odcinku Skierniewice–Łódź Fabryczna. Stacja – Rogów. Od stacji dojście 1,3 km.

Otwarte:

w dni robocze w maju i czerwcu 7:00-18:00.
w pozostałe miesiące 7:00-15:00
w soboty, niedziele i święta od maja do października 10:00-18:00
w pozostałe miesiące zamknięte.

Wstęp płatny:

bilety normalne - 4,50 zł
bilety ulgowe  - 3,00 zł

Wycieczki z przewodnikiem:

W dni powszednie po wcześniejszym uzgodnieniu terminu (tel. 046 8748136).

Koszt wycieczki:

bilety normalne - 5,00 zł
bilety ulgowe - 3,50 zł
Opłata za przewodnika do 1,5 godziny - 20 zł. Każda następna rozpoczęta godzina - 15 zł.

Sprzedaż roślin:

Od wiosny do jesieni, dni powszednie 7:00-14:00.

Niedaleko Arboretum znajduje się Dom Studencki SGGW ‘Jodełka’, gdzie po wcześniejszym zarezerwowaniu (tel. 8748020) można zamówić nocleg i obiad.

Adres:

Leśny Zakład Doświadczalny SGGW
Arboretum
95-063 Rogów
tel./fax (046) 874 81 36
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript., Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.